{"id":460,"date":"2024-12-14T21:47:58","date_gmt":"2024-12-14T17:47:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rizvan.net\/?p=460"},"modified":"2024-12-15T18:28:21","modified_gmt":"2024-12-15T14:28:21","slug":"ayetullah-seyx-ebdulkerim-irevani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.rizvan.net\/?p=460","title":{"rendered":"\u015eEYX \u018fBD\u00dcLK\u018fR\u0130M \u0130R\u018fVAN\u0130"},"content":{"rendered":"<div class='epvc-post-count'><span class='epvc-eye'><\/span>  <span class=\"epvc-count\"> 559<\/span><\/div><p style=\"text-align: justify;\">\u0410y\u0259tullah \u015eeyx \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani 18-ci \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib v\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131r. O, zahid v\u0259 f\u0259zil\u0259tli \u015fi\u0259 m\u00fcct\u0259hidl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0410limin f\u0259zil\u0259t v\u0259 z\u00f6hd\u00fcnd\u0259n t\u0259kc\u0259 onu dem\u0259k kifay\u0259tdir ki, o, K\u0259rb\u0259la v\u0259 N\u0259c\u0259fi-\u018f\u015fr\u0259fd\u0259 m\u0259rc\u0259iyy\u0259t m\u0259qam\u0131n\u0131 qoyub \u0130ran\u0131n Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr v\u0259 din\u0259 xidm\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. \u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sini, fiqh v\u0259 \u00fcsulun ibtidai d\u0259rsl\u0259rini \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0130r\u0259vanda, sonra is\u0259 \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 oxuduqdan sonra elmi v\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n kamala \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn K\u0259rb\u0259laya k\u00f6\u00e7\u00fcr v\u0259 orada \u201cRiyaziul-m\u0259sail\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Seyid \u018fli T\u0259bat\u0259bainin fiqh d\u0259rsl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak edir. Fitri istedad\u0131na v\u0259 elmi m\u0259har\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ustad\u0131n se\u00e7ilmi\u015f \u015fagirdl\u0259rind\u0259n hesab olunur v\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259kmir ki, ictihad m\u0259qam\u0131na \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0410lim \u00f6z\u00fc deyir: \u201cBiz \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r Seyid \u018fli T\u0259b\u04d9t\u0259bainin d\u0259rsind\u0259 i\u015ftirak edirdik. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin ham\u0131s\u0131ndan \u00f6nd\u0259 gedirdik. Biz \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r m\u0259n, m\u0259rhum \u041c\u043ella \u015e\u0259rif\u00fcl-\u00fcl\u0259ma \u041caz\u0259nd\u0259rani v\u0259 \u041c\u043ella \u018fhm\u0259d \u0422\u00fcrk birlikd\u0259 elmi m\u00fcbahis\u0259 edirdik.\u201d<sup>1<\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259tta \u201cQis\u0259sul-ul\u0259ma\u201dn\u0131n m\u00fc\u0259llifinin n\u0259ql etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130r\u0259vani elm v\u0259 bilikd\u0259, z\u0259man\u0259sinin \u0259n elmli m\u00fcct\u0259hidl\u0259rind\u0259n biri olan \u015e\u0259rif\u00fcl-\u00fcl\u0259madan da \u00fcst\u00fcn olub. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, alimin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda \u201cRical\u201d<sup>2<\/sup> kitablar\u0131nda g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 bir \u015fey d\u0259ym\u0259di.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259kc\u0259 tarixi c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox da \u0259h\u0259miyy\u0259ti olmayan b\u0259zi m\u0259lumatlar qalm\u0131\u015fd\u0131r. \u0410lim m\u00fck\u0259mm\u0259l sur\u0259td\u0259 d\u0259rs ald\u0131qdan sonra K\u0259rb\u0259lada \u00fcsul v\u0259 fiqh d\u0259rsl\u0259rini t\u0259dris etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Alimin \u015fagirdl\u0259ri \u00e7ox olmasa da, y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259li f\u0259qih v\u0259 m\u00fcct\u0259hid olmu\u015flar. B\u00fct\u00fcn bunlar alimin y\u00fcks\u0259k elmi m\u0259qam\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra hay-k\u00fcyl\u00fc elmi m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rd\u0259n, m\u0259rc\u0259iyy\u0259t v\u0259 elmi r\u0259hb\u0259rlikd\u0259n uzaqla\u015f\u0131b, o d\u00f6vrd\u0259 he\u00e7 bir m\u0259dr\u0259s\u0259si v\u0259 t\u0259dris oca\u011f\u0131 olmayan Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr. \u0410z m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 sinifl\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131na q\u0259d\u0259r bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 d\u0259rs d\u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olaraq \u00e7oxlu f\u0259zil\u0259tli aliml\u0259r yeti\u015fdirir. Bundan \u0259lav\u0259, N\u0259c\u0259fd\u0259 v\u0259 K\u0259rb\u0259lada da o alimd\u0259n d\u0259rs alm\u0131\u015f f\u0259qihl\u0259r onun qiym\u0259tli h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda t\u0259rifl\u0259r ed\u0259r\u0259k \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar ki, bu istedadl\u0131 v\u0259 t\u0259qval\u0131 alimi \u00f6z yanlar\u0131na apars\u0131nlar.<sup>3<\/sup> \u0410limin b\u0259zi \u015fagirdl\u0259rinin ad\u0131 tarixd\u0259 qeyd olmu\u015fdur. \u041e c\u00fcml\u0259d\u0259n:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1-\u0410y\u0259tullah \u0259l-\u00fczma \u041cirz\u0259 H\u0259bibullah R\u0259\u015fti (1819-1895);<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2-\u0410y\u0259tullah \u0259l-\u00fczma \u041c\u00f6vla \u041c\u04d9h\u0259mm\u0259d Fazil \u0130r\u0259vani<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">3-\u0410y\u0259tullah \u041cirz\u0259 \u041c\u04d9\u04bb\u04d9mm\u0259d ibn S\u00fcleyman Tonekabuni (\u201cQis\u0259sul-ul\u0259ma\u201d v\u0259 bir \u00e7ox kitablar\u0131n m\u00fc\u0259llifi);<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">4-\u0410y\u0259tullah Molla F\u0259tullah ibn R\u0259c\u0259bi Q\u0259zvini (\u201c\u04d8slul-usul\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi);<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">5-\u0410y\u0259tullah \u041cirz\u0259 H\u0259s\u0259n M\u00fcct\u0259hid \u04d8rd\u0259bili (\u201cQ\u0131z\u0131ll\u0131 m\u00fcct\u0259hid\u201d ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olub);<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">6-\u0410y\u0259tullah Hac\u0131 Molla A\u011fa Q\u0259zvini;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">7-\u0410y\u0259tullah M\u00f6vla \u018fli Qarp\u0131zabad\u0131 Z\u0259ncani.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u041c\u04d9rhum Ay\u0259tullah \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani y\u00fcks\u0259k elmi m\u0259qama malik olmas\u0131 v\u0259 \u0130slam elml\u0259rinin, m\u0259xsus\u0259n, \u00fcsul v\u0259 fiqh d\u0259rsl\u0259rinin ustad\u0131 olmas\u0131 il\u0259 eyni zamanda m\u00fcst\u0259sna \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n hesab olunur. M\u0259rhum M\u00fch\u0259ddis Quminin ondan n\u0259ql etdiyi hekay\u0259t b\u00fct\u00fcn bu dedikl\u0259rimizin canl\u0131 s\u00fcbutudur. \u041e, \u201c\u04d8l-f\u0259vaidur-R\u0259z\u0259viyy\u0259\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r: \u201c\u041e, Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259klikd\u0259 d\u0259rs verirdi. Camaat namaz\u0131n\u0131n imam\u0259tliyini<sup>4<\/sup> t\u0259rk etmi\u015fdi. S\u0259b\u0259bi d\u0259 bu idi ki, Q\u0259zvin\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisi onu m\u0259scidl\u0259rd\u0259n birind\u0259 camaat namaz\u0131na imam olaraq d\u0259v\u0259t edirl\u0259r. \u041e, \u00f6z\u00fc bel\u0259 buyururdu: \u201cBirinci g\u00fcn m\u0259scid camaatla dolu idi. \u0130kinci g\u00fcn m\u0259scid\u0259 g\u0259ldikd\u0259, g\u00f6rd\u00fcm ki, camaat \u0259vv\u0259lkind\u0259n azd\u0131r. Bu v\u0259ziyy\u0259t m\u0259n\u0259 xo\u015fa g\u0259lm\u0259z t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flad\u0131. Fikirl\u0259\u015fdim ki, y\u0259qin m\u0259nim namaz\u0131m Allaha g\u00f6r\u0259 olmay\u0131b. \u041e g\u00fcnd\u0259n sonra camaat namaz\u0131na imam\u0259tlik etm\u0259dim.\u201d<sup>5<\/sup><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u041c\u04d9rhum \u0130r\u0259vanid\u0259n bir ne\u00e7\u0259 \u0259s\u0259r qalm\u0131\u015fd\u0131r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1-\u201dT\u0259har\u0259t\u201d v\u0259 \u201cRiyaziul-m\u0259sail\u201d. (Ustad\u0131n\u0131n kitablar\u0131na ha\u015fiy\u0259)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2-\u201d\u041c\u04d9cm\u0259ul-m\u0259sail\u201d (\u0410limin \u015fagirdi M\u00f6vla F\u0259tullah Q\u0259zvini onun \u00fcsul d\u0259rsl\u0259rinin b\u0259yanlar\u0131n\u0131 c\u0259m etdirmi\u015fdir)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">3-\u201dR\u0259sail d\u0259r osuli b\u0259ra\u0259t\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0259hay\u0259t, b\u00f6y\u00fck f\u0259qih, g\u00f6rk\u0259mli m\u00fcct\u0259hid v\u0259 dahi m\u00fch\u0259qqiq m\u0259rhum Ay\u0259tullah \u015eeyx \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani t\u0259xmin\u0259n 1858-ci ild\u0259, Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k Haqqa qovu\u015fur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kitab\u0131n ad\u0131:\u00a0<strong>Az\u0259rbaycan aliml\u0259rinin h\u0259yat\u0131<\/strong><\/p>\n<div>\n<hr size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span class=\"Funotenzeichen\">[1]<\/span>\u00a0 \u201c\u04d8l-f\u0259vaidur-R\u0259z\u0259viyy\u0259\u201d, \u015eeyx \u0410bbas \u041c\u00fch\u0259ddis Qumi, s\u0259h. 239.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span class=\"Funotenzeichen\">[2]<\/span>\u00a0 \u00a0\u0410liml\u0259rin\u00a0v\u0259\u00a0h\u0259dis\u00a0r\u0259vay\u0259t\u00a0ed\u0259nl\u0259rin\u00a0t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131n\u0131\u00a0b\u0259yan\u00a0ed\u0259n\u00a0elm\u0259\u00a0deyilir.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span class=\"Funotenzeichen\">[3]\u00a0<\/span> \u201cQis\u0259sul-ul\u0259ma\u201d, Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Tonekabuni, s\u0259h. 98<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span class=\"Funotenzeichen\">[4]\u00a0\u00a0<\/span>Camaat namaz\u0131nda \u00f6nd\u0259 duran \u015f\u0259xs, pi\u015fnamaz.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span class=\"Funotenzeichen\">[5]\u00a0<\/span> \u201cF\u0259vaidur-R\u0259z\u0259viyy\u0259\u201d, s\u04d9\u04bb.239<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>559\u0410y\u0259tullah \u015eeyx \u018fbd\u00fclk\u0259rim \u0130r\u0259vani 18-ci \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib v\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015fd\u0131r. O, zahid v\u0259 f\u0259zil\u0259tli \u015fi\u0259 m\u00fcct\u0259hidl\u0259rind\u0259n biridir. \u0410limin f\u0259zil\u0259t v\u0259 z\u00f6hd\u00fcnd\u0259n t\u0259kc\u0259 onu dem\u0259k kifay\u0259tdir ki, o, K\u0259rb\u0259la v\u0259 N\u0259c\u0259fi-\u018f\u015fr\u0259fd\u0259 m\u0259rc\u0259iyy\u0259t m\u0259qam\u0131n\u0131 qoyub \u0130ran\u0131n Q\u0259zvin \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr v\u0259 din\u0259 xidm\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. \u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sini, fiqh v\u0259 \u00fcsulun ibtidai d\u0259rsl\u0259rini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[62],"class_list":["post-460","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-alimlr","tag-bioqrafiya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=460"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":490,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460\/revisions\/490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}