{"id":513,"date":"2024-12-15T22:18:22","date_gmt":"2024-12-15T18:18:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rizvan.net\/?p=513"},"modified":"2024-12-17T20:10:33","modified_gmt":"2024-12-17T16:10:33","slug":"quranda-heyatin-menasi-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.rizvan.net\/?p=513","title":{"rendered":"QURANDA H\u018fYATIN M\u018fNASI-1"},"content":{"rendered":"<div class='epvc-post-count'><span class='epvc-eye'><\/span>  <span class=\"epvc-count\"> 677<\/span><\/div><p style=\"text-align: justify;\">\u0130nsan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc islah etm\u0259si v\u0259 \u0259xlaq\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259si onun kamillik v\u0259 \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259 etiqad b\u0259sl\u0259diyi t\u0259qdird\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Amma insan \u00f6z s\u0259y v\u0259 t\u0259la\u015flar\u0131n\u0131n faydas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kamilliy\u0259 \u00e7atmaq v\u0259 taleyini d\u0259yi\u015fm\u0259kd\u0259 g\u00fccs\u00fcz oldu\u011funu g\u00fcman ets\u0259, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcislahdan dan\u0131\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259z. \u00c7\u00fcnki insan \u00f6z i\u015fl\u0259rind\u0259 m\u0259cbur olsa v\u0259 onun \u00f6z taleyini formala\u015fd\u0131rmaqda he\u00e7 bir rolu olmasa, ona \u00abfilan i\u015fi bel\u0259 etm\u0259lis\u0259n\u00bb, yaxud \u00abetm\u0259m\u0259lis\u0259n\u00bb kimi m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verm\u0259k, h\u0259m\u00e7inin \u00abfilan \u015fey olar\u00bb, yaxud \u00abolmaz\u00bb dem\u0259k m\u0259nas\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00fct\u00fcn \u0259xlaqi sisteml\u0259r insan\u0131n ixtiyar sahibi olmas\u0131n\u0131 m\u00f6vzunun \u0259sas\u0131 olaraq ya tam a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259, ya da t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 diqq\u0259t etm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, gizli formada q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r. Bu h\u0259qiq\u0259t t\u0259bii ki, \u0130slam \u0259xlaq sistemind\u0259 d\u0259 m\u00f6vzunun \u0259sas\u0131 olaraq ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Odur ki, \u0130slam \u0259xlaq sisteminin \u0259saslar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rark\u0259n onun m\u00f6vzu \u0259saslar\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n insan\u0131n ixtiyar sahibi (muxtar) v\u0259 se\u00e7im q\u00fcvv\u0259sin\u0259 malik olmas\u0131n\u0131 ilk \u0259saslar\u0131ndan biri kimi q\u0259bul edirik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu m\u0259s\u0259l\u0259 qeyd edil\u0259nl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259, t\u0259rbiy\u0259 bax\u0131m\u0131ndan da \u00e7ox m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki insanda h\u0259r hans\u0131 bir m\u0259cburiyy\u0259t olsa v\u0259 o, \u00f6z\u00fcn\u00fcn he\u00e7 bir ixtiyara malik olmamas\u0131na, xarici amill\u0259rin t\u0259sirin\u0259 m\u0259hkumlu\u011funa etiqad b\u0259sl\u0259s\u0259, t\u0259bii ki, b\u00fct\u00fcn s\u0259y v\u0259 t\u0259la\u015flar pu\u00e7a \u00e7\u0131xacaq v\u0259 o, he\u00e7 bir m\u0259suliyy\u0259t hiss etm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ad\u0259t\u0259n, t\u0259nb\u0259l, \u00f6z\u00fcn\u00fc z\u0259hm\u0259t\u0259 salmaq, bir i\u015f g\u00f6rm\u0259k, n\u0259fs v\u0259 ya d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n insanlarda m\u0259cburiliy\u0259, ixtiyars\u0131zl\u0131\u011fa (c\u0259br) meyl yaran\u0131r. Onlardan \u00abn\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc islah etmirs\u0259n?\u00bb \u2013 soru\u015fulsa, bunu bir n\u00f6v m\u0259cburiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cbu irsidir\u201d, \u201cm\u0259nim atam bel\u0259 olub m\u0259n d\u0259 bel\u0259y\u0259m\u201d, \u00abm\u0259ni m\u00fchit bel\u0259 t\u0259rbiy\u0259 edib, m\u0259nim g\u00fcnah\u0131m yoxdur\u00bb kimi cavablar verirl\u0259r. Yaxud h\u0259min adam dindar olsa, f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 \u00fcrfana \u0259l ataraq, \u00abi\u015fl\u0259rin ham\u0131s\u0131 Allah\u0131n \u0259lind\u0259dir, biz kimik ki?\u00bb \u2013 deyir, ya da q\u0259za-q\u0259d\u0259ri b\u0259han\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00abbiz ist\u0259s\u0259k d\u0259, ist\u0259m\u0259s\u0259k d\u0259, bir i\u015f g\u00f6rs\u0259k d\u0259, g\u00f6rm\u0259s\u0259k d\u0259 olan olacaq\u00bb kimi ifad\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259dir. \u018fslind\u0259 bu cavablar\u0131n k\u00f6k\u00fc insan\u0131n t\u0259nb\u0259lliyind\u0259 v\u0259 rahatl\u0131q axtarmas\u0131ndad\u0131r. Baxmayaraq ki, onlar\u0131n dedikl\u0259ri b\u0259z\u0259n d\u00fcz olur. Amma onlar h\u0259min s\u00f6zl\u0259rd\u0259n batil v\u0259 pu\u00e7 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 edirl\u0259r. Biz t\u00f6vhid m\u00f6vzusunda dan\u0131\u015fark\u0259n b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rin Allah t\u0259r\u0259find\u0259n olmas\u0131n\u0131 isbat etdik. Quran h\u0259tta \u0259xlaq bar\u0259sind\u0259ki ay\u0259l\u0259rind\u0259 insana onu Allah\u0131n hiday\u0259t etm\u0259sini xat\u0131rlad\u0131r v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 buyurur:<\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\">\u0625\u0650\u0646\u0651\u064e\u0643\u064e \u0644\u064e\u0627 \u062a\u064e\u0647\u0652\u062f\u0650\u064a \u0645\u064e\u0646\u0652 \u0623\u064e\u062d\u0652\u0628\u064e\u0628\u0652\u062a\u064e \u0648\u064e\u0644\u064e\u0643\u0650\u0646\u0651\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064e \u064a\u064e\u0647\u0652\u062f\u0650\u064a \u0645\u064e\u0646 \u064a\u064e\u0634\u064e\u0627\u0621\u064f \u0648\u064e\u0647\u064f\u0648\u064e \u0623\u064e\u0639\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f \u0628\u0650\u0627\u0644\u0652\u0645\u064f\u0647\u0652\u062a\u064e\u062f\u0650\u064a\u0646\u064e<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, s\u0259n ist\u0259diyini do\u011fru yola y\u00f6n\u0259ld\u0259 bilm\u0259zs\u0259n. Amma Allah dil\u0259diyini do\u011fru yola salar. Do\u011fru yolda olacaq k\u0259sl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 O bilir!\u201d (\u201cQ\u0259s\u0259s\u201d, 56)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yaxud dig\u0259r bir ay\u0259d\u0259 buyurur:<\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\">\u0648\u064e\u0644\u064e\u0643\u0650\u0646\u0651\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u064e \u062d\u064e\u0628\u0651\u064e\u0628\u064e \u0625\u0650\u0644\u064e\u064a\u0652\u0643\u064f\u0645\u064f \u0627\u0644\u0652\u0625\u0650\u064a\u0645\u064e\u0627\u0646\u064e \u0648\u064e\u0632\u064e\u064a\u0651\u064e\u0646\u064e\u0647\u064f \u0641\u0650\u064a \u0642\u064f\u0644\u064f\u0648\u0628\u0650\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0648\u064e\u0643\u064e\u0631\u0651\u064e\u0647\u064e \u0625\u0650\u0644\u064e\u064a\u0652\u0643\u064f\u0645\u064f \u0627\u0644\u0652\u0643\u064f\u0641\u0652\u0631\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u0652\u0641\u064f\u0633\u064f\u0648\u0642\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u0652\u0639\u0650\u0635\u0652\u064a\u064e\u0627\u0646\u064e<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cLakin Allah siz\u0259 iman\u0131 sevdirmi\u015f, onu \u00fcr\u0259kl\u0259rinizd\u0259 s\u00fcsl\u0259mi\u015f, k\u00fcfr\u0259, ita\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xma\u011fa v\u0259 asi olma\u011fa qar\u015f\u0131 sizd\u0259 nifr\u0259t yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\u201d (\u201cHucurat\u201d, 7)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quran h\u0259r \u015feyi son h\u0259dd\u0259 \u2013 axir\u0259t m\u00fckafat\u0131 il\u0259 bit\u0259n\u0259 kimi Allahla \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. \u201cSiz\u0259 r\u0259hm ed\u0259n Allahd\u0131r\u201d, \u201cm\u00f6minl\u0259ri C\u0259nn\u0259t\u0259 daxil ed\u0259n Allahd\u0131r\u201d, \u201conlara l\u00fctf v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tini nazil ed\u0259n Allahd\u0131r\u201d kimi ifad\u0259l\u0259r\u0259 malik ay\u0259l\u0259r \u00e7oxdur. Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 tam h\u0259qiq\u0259tdir v\u0259 Quran bu h\u0259qiq\u0259ti \u00e7ox t\u0259kidl\u0259 vur\u011fulay\u0131r. Lakin biz bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n qeyd etdik ki, deyil\u0259nl\u0259r \u0259sla insan\u0131n ixtiyara malik olmas\u0131n\u0131 \u0259sla inkar etmir. \u00c7\u00fcnki Allah\u0131n h\u0259min i\u015fl\u0259rd\u0259ki rolu insan\u0131n \u0259m\u0259lin s\u0259b\u0259bkar olmas\u0131 il\u0259 bir s\u0131radad\u0131r v\u0259 onlar bir-biri il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil etmirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259r halda dinl\u0259 \u0259laq\u0259si olmayan insanlar irsi qanunlar, m\u00fchitin t\u0259siri, tarixi m\u0259cburiyy\u0259t kimi dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olan bir s\u0131ra maddi amill\u0259ri d\u0259lil g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. \u018fslind\u0259 bunlar b\u0259han\u0259d\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil v\u0259 insanlar h\u0259min b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6zl\u0259rini t\u0259miz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259yirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki insan \u00f6z vicdan\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda, \u0259n az\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar hesab etm\u0259k ist\u0259mir. Odur ki, bu c\u00fcr b\u0259han\u0259l\u0259r g\u0259tirir, m\u0259suliyy\u0259ti \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq, \u00f6z g\u00fcnah\u0131n\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u2013 ata, ana, m\u00fc\u0259llim, m\u00fchit, tarix v\u0259 bu kimi dig\u0259r amill\u0259rin boynuna atmaq ist\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259m\u00e7inin, \u0130slam t\u0259liml\u0259rind\u0259n laz\u0131m\u0131nca m\u0259lumatl\u0131 olmayan, onun h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259n m\u00f6min v\u0259 dindarlar q\u0259za-q\u0259d\u0259r, \u201cfeli t\u00f6vhid\u201d v\u0259 bu kimi ba\u015fqa m\u00f6vzularda x\u00fcrafat v\u0259 yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar olurlar. B\u0259zil\u0259ri sufilik meyll\u0259rinin t\u0259siri alt\u0131nda c\u0259miyy\u0259tin durumu v\u0259 ictimai m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259suliyy\u0259ti \u00f6zl\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131rlar. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin Allah\u0131n i\u015fi olmas\u0131n\u0131 v\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z ba\u015f ver\u0259c\u0259yini b\u0259han\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k, ictimai v\u0259zif\u0259l\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259n yay\u0131n\u0131rlar. B\u0259li, bu tam yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r ist\u0259r maddi sah\u0259d\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u0130lahi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 insan\u0131n \u0259m\u0259l v\u0259 r\u0259ftarlar\u0131na n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Quran s\u00f6z\u00fc ged\u0259n amill\u0259rin, yaxud Allah\u0131n s\u0259b\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259sirini inkar etm\u0259d\u0259n insan\u0131n i\u015fini onun \u00f6z \u00f6hd\u0259sind\u0259 qoyur v\u0259 m\u00fctl\u0259q m\u00fcst\u0259qil t\u0259sir q\u00fcvv\u0259sinin yaln\u0131z Allah olmas\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r. Lakin bu, dig\u0259r amill\u0259rin t\u0259sirini inkar etm\u0259k m\u0259nas\u0131n\u0131 vermir. H\u0259m\u00e7inin, d\u00fcnyada v\u0259r\u0259s\u0259lik, m\u00fchit, s\u00fcd, qida v\u0259 sair\u0259 amill\u0259r insan\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Lakin \u0130slam b\u00fct\u00fcn amill\u0259rin t\u0259sirini q\u0259bul etm\u0259kl\u0259, \u0259n m\u00fch\u00fcm amil kimi insan\u0131n ixtiyar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. Bel\u0259 ki, bu amill\u0259r i\u015fl\u0259rin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn kafi deyil. Onlar i\u015fin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biri say\u0131l\u0131r. Bu amill\u0259r aras\u0131nda i\u015fi ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n insan\u0131n irad\u0259sidir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 insan irad\u0259 v\u0259 ixtiyara malik oldu\u011fu q\u0259d\u0259r m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. H\u0259min amill\u0259r \u0259sla insan\u0131n ixtiyar\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259n alm\u0131r. Odur ki, onlar g\u00fcnah v\u0259 \u0259yriliy\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 say\u0131la bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki qeyd edil\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259rin he\u00e7 birind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur v\u0259 insan\u0131n azad (muxtar) olmas\u0131 \u00f6z yerind\u0259 qal\u0131r. Bu h\u0259qiq\u0259t\u0259 diqq\u0259t b\u0259han\u0259ni insan\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131r, onda m\u0259suliyy\u0259t hissi yarad\u0131r, onu f\u0259alla\u015fd\u0131r\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 bax\u0131m\u0131ndan da \u00e7ox m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. \u00d6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131na c\u0259brilik (ixtiyars\u0131zl\u0131q &#8211; M\u0259cbur olmaq, ixtiyara malik olmamaq etiqad\u0131 (m\u00fct\u0259rcim)) meyll\u0259rini t\u0259lqin ed\u0259n ideologiyalar bu yolla laqeyd, m\u0259suliyy\u0259tsiz, eqoist, \u00f6z\u00fcnd\u0259nraz\u0131, b\u0259han\u0259\u00e7i insanlar yeti\u015fdirirl\u0259r. H\u0259min insanlar h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00fcnaha batmaqdan \u0259lav\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00f6z g\u00fcnah v\u0259 s\u0259hvl\u0259rini ba\u015fqalar\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131na yaz\u0131r v\u0259 onlar\u0131 m\u00fchit, tarix, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 sair\u0259 amill\u0259r\u0259 aid etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00fct\u00fcn deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lirik ki, \u0130slam \u0259xlaq sistemini ara\u015fd\u0131rark\u0259n h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00e7ox insan\u0131n ixtiyar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanmal\u0131 v\u0259 s\u0259hl\u0259nkarl\u0131q edil\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 b\u00f6y\u00fck x\u0259sar\u0259tl\u0259rl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n t\u00f6vhid, q\u0259za-q\u0259d\u0259r v\u0259 sair\u0259 t\u0259liml\u0259rin d\u0259rkind\u0259 daha \u00e7ox diqq\u0259tli olmal\u0131y\u0131q. S\u00fcstl\u00fck, t\u0259nb\u0259llik v\u0259 \u0259m\u0259li sapmalar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin d\u0259rkind\u0259 yan\u0131lma\u011f\u0131m\u0131zla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259, ictimai v\u0259zif\u0259 v\u0259 m\u0259suliyy\u0259td\u0259n qa\u00e7ma\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 olmas\u0131na yol verm\u0259m\u0259liyik. Bu n\u00f6qt\u0259y\u0259 d\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259liyik ki, insan\u0131n ixtiyar sahibi olmas\u0131 \u0130slam \u0259xlaq\u0131n\u0131n \u0259n ayd\u0131n v\u0259 isbata ehtiyac\u0131 olmayan \u0259saslar\u0131ndan, \u0130slam maarifinin \u0259n q\u0259ti t\u0259liml\u0259rind\u0259ndir. Dig\u0259r etiqad v\u0259 t\u0259liml\u0259rd\u0259 olan qaranl\u0131q m\u0259qamlar bu q\u0259ti \u0259sas vasit\u0259sil\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki Quran insan\u0131n ba\u015fdan-ba\u015fa azad, muxtar bir varl\u0131q olmas\u0131n\u0131 bildirir v\u0259 insanla m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan bir varl\u0131q kimi davran\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130nsan\u0131n muxtar olmas\u0131n\u0131, h\u0259r hans\u0131 bir i\u015fi \u00fcst\u00fcn bilib yerin\u0259 yetirm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259 malik olmas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdikd\u0259n sonra onun ali m\u0259qs\u0259dinin olmas\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lirik. \u00c7\u00fcnki muxtar insan n\u0259z\u0259rd\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir h\u0259d\u0259f tutur, \u00f6z\u00fcn\u00fcn ixtiyari i\u015fl\u0259rini h\u0259min m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yerin\u0259 yetirir. N\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan h\u0259min h\u0259d\u0259f\u0259 \u00abh\u0259d\u0259f amili\u00bb deyirl\u0259r. Bu amil n\u0259tic\u0259nin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan d\u00f6rd amil i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u00fch\u00fcm rola malikdir. Bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259d\u0259f amili il\u0259 h\u0259d\u0259f aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck f\u0259rq var. H\u0259r bir h\u0259r\u0259k\u0259tin h\u0259d\u0259fi var, amma h\u0259r h\u0259d\u0259fi h\u0259d\u0259f amili adland\u0131rmaq olmaz. Bel\u0259 ki, yaln\u0131z \u015f\u00fcur sahibi olan amilin elm v\u0259 irad\u0259 il\u0259 yerin\u0259 yetirdiyi i\u015fd\u0259 h\u0259d\u0259f amilind\u0259n s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bil\u0259r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, h\u0259r bir i\u015fin h\u0259d\u0259f amili i\u015fi g\u00f6r\u0259n \u015f\u00fcur sahibinin n\u0259z\u0259rind\u0259ki v\u0259 i\u015fin s\u0259b\u0259bi olan amildir. Ola bil\u0259r ki, h\u0259min i\u015fin ba\u015fqa n\u0259tic\u0259l\u0259ri d\u0259 olsun. Amma i\u015fi g\u00f6r\u0259n \u015f\u0259xs h\u0259min i\u015fi g\u00f6r\u0259rk\u0259n onu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onu i\u015fin h\u0259d\u0259f amili adland\u0131rmaq olmaz. Odur ki, bizim g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz i\u015f \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 bizim h\u0259d\u0259fimiz yox, bizim n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011fumuz h\u0259d\u0259f v\u0259 i\u015fd\u0259n biz\u0259 \u00e7atan \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259 olur. Ona h\u0259d\u0259f, yaxud h\u0259d\u0259f amili deyirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bizim h\u0259r hans\u0131 bir i\u015fd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011fumuz h\u0259d\u0259f b\u0259z\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259 olur. H\u0259min ba\u015fqa \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir h\u0259d\u0259f \u00fc\u00e7\u00fcn, o da bir ba\u015fqas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259 olur. Amma n\u0259hay\u0259t bizim i\u015fimizd\u0259 bir son n\u00f6qt\u0259 olur. H\u0259min i\u015fi yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259 m\u0259qs\u0259dimiz h\u0259tta z\u0259if v\u0259 yar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olsa bel\u0259, onu son h\u0259d\u0259f adland\u0131r\u0131r\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ged\u0259n f\u0259hl\u0259nin h\u0259d\u0259fi maa\u015f almaqd\u0131r. Amma ad\u0259t\u0259n maa\u015f almaq onun son h\u0259d\u0259fi olmur. O, maa\u015f\u0131 \u0259rzaq almaq v\u0259 dig\u0259r ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259yir. H\u0259m\u00e7inin \u0259rza\u011f\u0131 yem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, yem\u0259yi tox olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259yir. B\u0259z\u0259n f\u0259hl\u0259nin s\u0259y v\u0259 t\u0259la\u015flar\u0131 burada sona \u00e7at\u0131r, o, bundan ba\u015fqa m\u0259qs\u0259d g\u00fcdm\u00fcr. Bel\u0259 olan halda toxluq bu \u015f\u0259xsin son h\u0259d\u0259fi olacaq. Onu Allah-taalan\u0131n bu k\u0259lam\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259si saymaq olar:<\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u0648\u064e\u064a\u064e\u0623\u0652\u0643\u064f\u0644\u064f\u0648\u0646\u064e \u0643\u064e\u0645\u064e\u0627 \u062a\u064e\u0623\u0652\u0643\u064f\u0644\u064f \u0627\u0644\u0652\u0623\u064e\u0646\u0652\u0639\u064e\u0627\u0645\u064f \u0648\u064e\u0627\u0644\u0646\u0651\u064e\u0627\u0631\u064f \u0645\u064e\u062b\u0652\u0648\u064b\u0649 \u0644\u0651\u064e\u0647\u064f\u0645\u0652<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cHeyvan kimi yeyib-i\u00e7\u0259rl\u0259r. C\u0259h\u0259nn\u0259m odu onlar\u0131n m\u0259sk\u0259ni olacaqd\u0131r!\u201d (\u201cMuh\u0259mm\u0259d\u201d (s), 12)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lakin ali m\u0259qs\u0259dli b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin son h\u0259d\u0259fi qar\u0131nlar\u0131n\u0131n tox olmas\u0131 deyil. Onlar qar\u0131nlar\u0131n\u0131n tox olmas\u0131ndan b\u00f6y\u00fck h\u0259d\u0259fl\u0259r ist\u0259yirl\u0259r. Allah\u0131n x\u00fcsusi b\u0259nd\u0259l\u0259ri, m\u00f6min v\u0259 t\u0259qval\u0131 insanlar\u0131n yem\u0259kd\u0259 m\u0259qs\u0259di Allaha ibad\u0259t v\u0259 Allah\u0131n b\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 xidm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn q\u00fcvv\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259kdir. Tox olmaq bu insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn son h\u0259d\u0259f yox, daha b\u00f6y\u00fck v\u0259 son h\u0259d\u0259f\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259dir. \u0130st\u0259nil\u0259n halda biz g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz i\u015fl\u0259rd\u0259 h\u0259d\u0259f\u0259 malikik. H\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259 sonsuzluq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min i\u015fl\u0259rd\u0259 bir son h\u0259d\u0259f n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturuq. Son h\u0259d\u0259f m\u00fcxt\u0259lif ola bil\u0259r. \u018fslind\u0259 insan\u0131n h\u0259d\u0259fl\u0259ri aras\u0131nda el\u0259 bir h\u0259d\u0259f var ki, he\u00e7 k\u0259s ondan \u00fcst\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilm\u0259z v\u0259 o, zat\u0259n ist\u0259nil\u0259ndir. N\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan h\u0259r bir \u015fey onunla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 m\u00fcq\u0259ddim\u0259 xarakterlidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Odur ki, insan kimliyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq son h\u0259d\u0259fin sora\u011f\u0131ndad\u0131r. Onun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r h\u0259min h\u0259d\u0259f\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. \u018flb\u0259tt\u0259, bu da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, birinin son h\u0259d\u0259fi ba\u015fqa biri \u00fc\u00e7\u00fcn son h\u0259d\u0259f olmas\u0131n v\u0259 o, h\u0259min h\u0259d\u0259fd\u0259n dig\u0259r bir h\u0259d\u0259f\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259 kimi istifad\u0259 etsin. Amma h\u0259r halda ikinci \u015f\u0259xsin s\u0259y v\u0259 t\u0259la\u015flar\u0131 da bir yerd\u0259 sona \u00e7at\u0131r v\u0259 onun b\u0259z\u0259n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259d\u0259fi olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 edirik ki, h\u0259r bir insan\u0131n m\u00fctl\u0259q bir, yaxud bir ne\u00e7\u0259 son h\u0259d\u0259fi var v\u0259 o, h\u0259min h\u0259d\u0259f\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu \u0259sas \u0259xlaq m\u00f6vzusunda da bir \u0259sas kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u00c7\u00fcnki n\u0259fsin paklanmas\u0131 v\u0259 \u0259xlaq\u0131n g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259si insan\u0131n ixtiyari i\u015fl\u0259rind\u0259ndir. Bu i\u015f son h\u0259d\u0259f\u0259 v\u0259 zat\u0259n ist\u0259nil\u0259n m\u0259qs\u0259d\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130slam\u0131n \u0259xlaq sisteminin ikincisi \u0259sas\u0131 insan\u0131n son h\u0259d\u0259f v\u0259 m\u0259qs\u0259dinin olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u201cQuranda \u0259xlaq\u201d kitab\u0131ndan<\/strong><br \/>\nT\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259n: <strong>Mail Yaqubov<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ard\u0131 var &#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>677\u0130nsan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc islah etm\u0259si v\u0259 \u0259xlaq\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259si onun kamillik v\u0259 \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259 etiqad b\u0259sl\u0259diyi t\u0259qdird\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma insan \u00f6z s\u0259y v\u0259 t\u0259la\u015flar\u0131n\u0131n faydas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kamilliy\u0259 \u00e7atmaq v\u0259 taleyini d\u0259yi\u015fm\u0259kd\u0259 g\u00fccs\u00fcz oldu\u011funu g\u00fcman ets\u0259, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcislahdan dan\u0131\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259z. \u00c7\u00fcnki insan \u00f6z i\u015fl\u0259rind\u0259 m\u0259cbur olsa v\u0259 onun \u00f6z taleyini formala\u015fd\u0131rmaqda he\u00e7 bir rolu olmasa, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,11],"tags":[56],"class_list":["post-513","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-axlaq","category-quran","tag-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=513"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":565,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions\/565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rizvan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}